Περι Πατριαρχικης Εγκυκλιου Π. Γ. Κηλτζανιδης, εκ Προυσης

Διατριβη Π. Γ. Κηλτζανιδη, εκ Προυσης

Διατριβη Ευστατιου Παπαδοπουλου

Διατριβη ΜΙΣΑΗΛ ΜΙΣΑΗΛΙΔΟΥ, 31/08/1879

Διατριβη Δ. Πασπαλλη

Πατριαρχικη Εγκυκλιος Α, 1890

Πατριαρχικη Εγκυκλιος Β, 1890

Ειδοποιησις περι προσεχους εκδοσεως Π. Γ. Κηλτζανιδη, εκ Προυσης

Περι Πατριαρχικης Εγκυκλιου
Π. Γ. Κηλτζανιδης, εκ Προυσης

ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΔΙΑ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΥ
ΟΨΕΠΟΤΕ ΚΛΗΘΗΣΟΜΕΝΟΥΣ
ΥΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΕΔΡΕ1ΑΝ, ΕΙ ΔΥΝΑΤΟΝ,
της Α. Θ. Π. του ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ
ΠΡΟΣ ΛΥΣΙΝ
ΤΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
ΤΗΣ
ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ.

Κυριοι,

Ζητημα σπουδαιον, ζητημα μεγα, ζητημα εκκλησιαστικον αμα και εθνικον επαπχηλει απο πολλου το δημοσιον και ιδια τους επιστημονας και τους περι τα κοινα μεριμνωντας, εν τω αιωνι τουτω της προοδου και της εθνικης ημων αναγεννησεως, ητοι το της εκκλησιαστικης ημων μουσικης.

Οι μεν προσπαθουσι να αποδειξωσιν οτι η κλιμαξ διαιρειται εις 72 τμηματα και oτι δεν υπαρχει ελασσων τονος. Οι δε, καιπερ υποστηριζοντες ελασσονα τονον κ.τ.λ. διϊσχυριζονται ομως και ουτοι οτι η κλιμαξ δεον να περιεχη 72 τμηματα. Αλλοι παλιν διατεινονται οτι, επειδη εν τη ημετερα μουσικη παρεισεφρησαν κατα καιρους ξενισμοι και βαρβαρισμοι, δεον αυτη να αλλαχθη και αντικαταστη δια της τετραφωνου. Αλλοι τελος φρονουσι μεν οτι ειναι δυνατον να εκκαθαρισθη η μουσικη αυτη και απαλλαγη των τοιουτων ξενισμων. και βαρβαρισμων, αναλαμβι-νουσα το αρχαιον καλλος και την αρ-χαιαν απλοτητα, αλλα διϊσχυριζονται, μεταξυ αλλων, οτι πασαι αι περιτριτημοριων, τεταρτημοριων, μειζονος και ελασσονος τονου συζητησεις, ως και η περι υπαρξεως εναρμονιου γενους διδασκαλια εισιν αποκυηματα φαντασιας, εναντιον εις τους κανονας αυτης της φυσεως.

Και περι μεν του σφαλερου και παραλογου των οπαδων της πρωτης και δευτερας κατηγοριας ειπομεν αρκετα εν τη διατριβη ημων, τη δημοσιευθειση εν τω υπ'αριθμον 3,162 φυλλω του «Νεολο-γου», καθως και εν τη ανταπαντησει τη, δια λογους, ους παρακατιοντες αναφερομεν, εν τελει της παρουσης δημοσιευομενη.

ΙΙερι δε των οπαδων της τριτης κατη-γοριας περιττον νομιζομεν να ενδιατριψωμεν, καθοτι, εν τη ολετειρα αυτων γνωμη, εν τη προς τα πατρια αποστροφη και εν τη προς τα ξενα ανοητω στοργη, ουτοι δεικνυουσιν επιμεμπτον απειριαν περι την εκτιμησιν των πατρωων και παχυλων αγνοιαν της τεχνης και ιστοριας της εκκλησιαστικης ημων μουσικης.

Ουτοι, εαν εζων τον καιρον του αοιδιμου Κοραη και των αλλων των υπερ της διαρρυθμισεως της γλωσσης αποφανθεντων και εργασθεντων, θα διετεινοντο, ειμεθα υπερβεβαιοι, οτι, επειδη η ημετερα γλωσσα παρεφθαρη και παρεμορφωθη, δεον να εγκαταλειψωμεν αυτην και να παραδεχθωμεν αλλην.

Αλλ'ο σοφος Κοραης, αποφανθεις οτι η ημετερα εκκλησιαστικη μουσικη ειναι, ως η γλωσσα, πατροπαραδοτος και επαθε τα αυτα, και υπερ τη; διαρρυθμισεως και επανορθωσεως της γλωσσης τον βιον ολον αυτου καταναλωσας, απηντησε μεν εμμεσως προς τους τοιουτους καταφρονητας των πατρωων και εραστας των οθνειων, αφηκε δε τρανον υποδειγμα τοις ημετεροις μουσικοδιδασκαλοις.

Η εκκλησιαστικη ημων μουσικη εστιν αρχαια και εθνικη ως η γλωσσα. Καιτοι δε παρεφθαρη και παρεμορφωθη εις τινα μερη, εστιν ομως παντοτε εκεινη, ην εκληροδοτησαν ημιν οι πρωτοι της Εκκλησιας πατερες χαι διδασκαλοι παραλαβοντες αυτην τε και την γλωσσαν εκ των αρχαιων ημων προγονων, ως αποδεικνυται εκ των σωζομενων εκκλησιαστικων και ιστορικων μουσικων συγγραμματων.

Εκ της ημετερας μουσικης πολλα οι Ευρωπαιοι παρελαβαν, εν οις ο ιερωτατος Αμβροσιος, ο σοφωτατος Βοετιος.

Ουτοι και αλλοι πολλοι πατερες της Δυτικης Εκκλησιας την ημετεραν μουσικην εθεραπευον και εμελετων˙ ο δε ρηθεις Βοετιος, ο πρωτος μουσικος συγγραφευς της αυτου πατριδος Ρωμης, την μουσικην ταυτην εμυηθη περι τας αρχας του ΣΤ αιωνος, μαλιστα δε τον εκκλησιαστικων χορον, τον Γρηγοριανον μελος μετεπειτα κληθεντα προς τιμην του παπα Γρηγοριου του μεγαλου, οστις εισηγαγεν αυτον εις πασας τας δυτικας εκκλησιας.

Ταυτα επι του παροντος προς τους τοιουτους λεγοντες, ελθωμεν εις τους οπαδους της τεταρτης κατηγοριας, ων πρωτευει ο κυριος Δημητριος Παοπαλλης.

Ουτος εν τη διατριβη αυτου, τη δημοσιευθειση εν τοις αριθμοις 3,209 και 3,214 του «Νεολογου», λεγει πολλα, ημεις δε τα κυριωτερα συνοψιζοντες απαντωμεν δια των επομενων :

β) Ο κ. Πασπαλλης θεωρει το ζητημα υπο πρακτικην εποψιν˙εν συνολω ομως συγχεει το πρακτικον μετα του τεχνικου μερους.

Λεγει οτι ουδεν επηνεγκον αποτελεσμα και κατ’ουδεν ωφελησαν το δημοσιον οι περι τονων, ημιτονιων, διαστηματων, γενων, ειδων κ.τ.λ. συζητησεις, και διϊσχυριζεται οτι τα ζητηματα ταυτα ελυσαν και διευκρινησαν Ευρωπαιοι μουσικοφιλοσοφοι.

Ημεις μη εχοντες γνωσιν ευρωπαικων γλωσσων, αγνοουμεν κατα ποσον βασιμος εστιν ο διϊσχυρισμος, οτι Ευρωπαιοι μουσικοφιλοσοφοι ελυσαν και διευκρινησαν τα ζητηματα ταυτα˙ νομιζομεν ομως αναμφισβητητον οτι ταυτα εισιν αι βασεις της μουσικης τεχνης, ως αι βασεις της φιλολογιας εισιν οι κανονες της Γραμματικης˙ και προς λυσιν του προκειμενου θεματος δεον πρωτον να συζητησωμεν και να προσδιορισωμεν επι τινων βασεων στηριζομεθα˙· αλλως πασα συζητησις αποβαινει αγονος.

6') Ο κ. Πασπαλλης λεγει οτι η ημετερα εκκλησιαστικη μουσικη ψαλλεται κατα την ιδιοτροπιαν, κατα την μουσικην μαθησιν και ιδιως κατα την ιδιοσυγκρασιαν και την στιγμιαιαν ευθυμον η δυσθυμον καταστασιν εκαστου ιεροψαλτου κ.τ.λ.

Ενταυθα προκειται περι του πρακτικου μερους, οπερ ειναι δευτερευον ζητημα. Αρκει η πνευματικη Αρχη να διαταξη να ψαλλωσιν ως ειναι γεγραμμενη η ασματογραφια κατα το αρχαιον μελος, και τοτε εαν ποτε ο αγιος Ιωαννης ο Δαμασκηνος κατελθη επι της γης και επισκεφθη ημας, εστω και εις καμμιαν εκκλησιαστικην παννυχιδα, δεν θα λαβη αναγκην να αποταθη μυστικω τω τροπω, ως διατεινεται ο κ. Πασπαλλης, εις τον κανδηλαπτην δια να τον ερωτηση ποιας φυλης ειναι οι ψαλται ουτοι και ποιαν μουσικην εχουσιν εν χρησει.

Περι τουτου ο κ. Πασπαλλης δυναται να μεινη ησυχος.

γ') Ο αγιος Ιωαννης ο Δαμασκηνος και οι λοιποι ασματογραφοι δεν εθηκαν τας πρωτας βασεις της εκκλησιαστικες ημων μουσικης˙ πολλοι προγενεστεροι πατερες, εν οις Διονυσιος ο Αρειοπαγιτης και Παυλος ο Αποστολος, παρελαβον αυτην εκ των αρχαιων Ελληνων.

Αλλα και ο ιερος Κοσμας, ο εξ Ιταλιας εις Συριαν απαχθεις, εδιδαξε τον μαθητην αυτου Ιωαννην τον Δαμασκηνον την ελληνικην μουσικην, καθοτι την Ιταλιαν κατωκουν τοτε Ελληνες και Μεγαλη Ελλας αυτη ωνομαζετο.

Ετερα αποδειξις ειναι οτι οι παλαιοι Ελληνες ειχον τους ουτους οκτω ηχους, ους εχομεν και ημεις, διαφεροντας μονον κατα την ονομασιαν, τουτεστι Δωριον, Λυδιον, Φρυγιον, Μιξολυδιον, Υποδωριον, Υπολυδιον, Υποφρυγιον, Υπομιξολυδιον, αντιστοιχουντας τοις ημετεροις α', β', γ', δ', πλ·α', πλ β', βαρει, πλ. δ'.

Τινες δε των αρχαιων της Εκκλησιας μουσικων διετηρησαν χαι τα αρχαια ονοματα των ηχων τουτων.

Ολοι δε οι πατερες της Εκκλησιας, και αυτος ο αοιδιμος Μιχαηλ ο Ψελλος, ο κατα τον ΙΑ' αιωνα περι μουσικης ελληνικης συγγραψας, μαρτυρουσιν οτι η εκκλησιαστικη ημων μουσικη δεν διαφερει της αρχαιας των Ελληνων.

δ') Απαταται ο κ. Πασπαλλης λεγων οτι η ευρωπαικη μουσικη γραφη παραγεται εκ της πρωτης ημων σημαδογραφιας.

Η ευρωπαικη μουσικη ειχε παντοτε ιδιαν γραφην, ην οι Ευρωπαιοι καλλιεργησαντες εφερον εις το σημερινον σημειον.

Απαταται προς τουτοις λεγων οτι η γραφη αυτη ειναι η εντελεστερα και μεθοδικωτερα πασων.

Η ευρωπαικη γραφη δεν ειναι δυνατον να εφαρμοσθη επι των ημετερων εκκλησιαστικων ασματων, μη παραδεχομενων ουτε οργανα, ουτε πολυφωνιαν.

ε') Απο Δαμασκηνου μεχρις Ιωαννου, πρωτοψαλτου της Μεγαλης Εκκλησιας εν ετει αψνς·' επι της πατριαρχειας του φιλομουσου Κυριλλου η σημαδογραφια και τα εκκλησιαστικα μελη δεν παρηλλαξαν, καθοτι δεν ητο δυνατον να γραφωσι δια της σημαδογραφιας εκεινης εξωτερικα μελη, ουτε τα εκκλησιαστικα μελη να γραφωσι δι'αλλης σημαδογραφιας.

Απο της εποχης εκεινης δια του επεξηγηματικου τροπου, επινοηθεντος και εισαχθεντος υπο του ρηθεντος Ιωαννου προτροπη του πατριαρχου Κυριλλου προς ευκολιαν της διδαξεως και μεταδοσεως της ψαλμωδιας, παρεισεφρησαν ξενισμοι τινες ιδια εις τα παπαδικα, ητοι τα χερουβικα και κοινωνικα· προηλθε δε τουτο, διοτι ο διαδοχος του μνησθεντος πρωτο-ψαλτου, Δανιηλ, τον εξηγηματικον τροπον του προκατοχου του μιμουμενος, εχων δε στενας σχεσεις μετα Ζαχαριου του χανενδε (μελωδου), εισηγαγεν εις τα εκκλησιαστικα μελη και εξωτερικα.

ς-') Αγνοουμεν που βασιζομενος δ κ. Πασπαλλης λεγει οτι οι τρεις διδασκαλοι Χρυσανθος, Γρηγοριος και Χουρμουζιος δεν ανελυσαν αρκουντως τα σημαδοφωνα μεγαλα τε και μικρα.

Ημεις βεβαιουμεν οτι οι διδασκαλοι ουτοι ανελυσαν αυτα εντελως μελοποιησαντες κατα την νεαν αναλυτικην αυτων γραφην απαντα τα εκκλησιαστικα ασματα, ως φαινεται εις τα διαφορα αυτων συγγραμματα, αφεντες ξενισμους τινας μονον εις τα παπαδικα μελη.

Αποδεικνυεται δε τουτο ουχι μονον εκ των σωζομενων χειρογραφων των αρχαιων διδασκαλων, αλλα και εκ των ευρειων γνωσεων, ας εκεκτηντο οι αοιδιμοι τρεις διδασκαλοι περι τε την εκκλησιαστικην ημων μουσικην και το αρχαιον γνησιον μελος (παντοτε αλλως τε διατηρηθεν εν τη Μεγαλη του Χριστου Εκκλησια), ως ακμασαντες πολυ πλησιον της εποχες των ρηθεντων Ιωαννου και Δανιηλ πρωτοψαλτων, οποτε εγενετο, ως ειπομεν, το πρωτον προς την αναλυσιν βημα.

Ο δε κ. Πασπαλλης, ουδεν εκ των προσοντων τον τριων διδασκαλων κτωμενος και μη ακμασας βεβαιως κατα τας; εποχας εκεινας, πως ειναι δυνατον να κρινη και κατακρινη τα εργα αυτων;

Εκ των παρ'αυτου λεγομενων δηλον γινεται οτι αγνοει την νεαν μουσικην, καθως και την αρχαιαν, συγχεων τα εκκλησιαστικα βιβλια μετα των εξωτερικων.

Τα Αναστασιματαρια, Ειρμολογια και η Πανδεκτη εισι τονισμενα εις γνησιον εκκλησιαστικων μελος.

Η Αρμονια και η Ευτερπη εισιν ολως διολου εξωτερικα.

ζ') Ο διϊσχυρισμος οτι ουδεν εκ των εν τοις βιβλιοις τουτοις ασματων δυναται να ψαλη επακριβως οπως εστι γεγραμμενον, πειθει ημας ετι πλεον οτι ο κ. Πασπαλλης αγνοει πανταπασι την ημετεραν γραφην και την ημετεραν μουσικην.

Ημεις τουναντιον δυναμεθα ν'αποδειξωμεν εν καιρω τω δεοντι, οτι η γραφη αυτη εστιν εντελεστατη και παριστανει ακριβως παν μελος, αρκει, ως ειπομεν ανωτερω, η πνευματικη Αρχη να επιβαλη εις τους ψχλτας να ψαλλωσιν ως ειναι γεγραμμενη η ασματογραφια.

η') Ο κ. Πασπαλλης διηγειται μετ'απελπισιας οτι συνεβη αυτω ποτε εισερχομενα εις την εκκλησιαν ν' ακουση δεξιονν ψαλτην ψαλλοντα καταβασιας, και ορκιζεται ενωπιον Θεου οτι εταραχθη υπερμετρα, νομισας οτι φλεγεται η εκκλησια και οι πυρο σβεσται αναγχαζονται να κραυγαζωσι τοσον αγριω ς.

Επιτραπητω να ειπωμεν τω κ. Πασπαλλη οτι ταυτα εισιν ολως πλαστα και απιθανα.

Καθοτι πως ειναι δυνατον ποτε να ενομισεν οτι φλεγεται η εκκλησια και οτι οι πυροσβεσται αναγκαζονται να κραυγαζωσιν, αφου, ως ο ιδιος ομολογει, εισηρχετο ηδη εις την εκκλησιαν και ειδε τον μεν ψαλτην εις την δεξιαν θεαιν του ψαλλοντα η κραυγαζοντα (αδιαφορον τουτο) καταβασιας, παντας δε εν τη συνηθει ταξει και ησοχια;

Το τοιουτο πιθανον να συνεβαινε τω κ. Πασπαλλη, πριν η εισελθη εις την εκκληοιαν και πριν η ιδη τον ψαλτην εις την δεξιαν θεσιν του.

Επομενως ο κ. Πασπαλλης αμαρτανει ορχιζομενος ματαιως ενωπιον θεοδ.

Ποιουμεν αυτω εν παροδω την παρατηρησιν ταυτην προς νουθεσιαν του δια το μελλον, και παρακαλουμεν, προς ψυχικην αυτου σωτηριαν, να ενθυμηται την τριτην εντολην. «Ου ληψη το ονομα Κυριου του Θεου σου επι ματαιω˙ ου γαρ μη καθαριση Κυριος τον λαμβανοντα το ονομα αυτου επι ματαιω». (Εξοδ. κεφ. Κ'. εδαφιον 7.)

θ') Ο κ. Πασπαλλιις διϊσχυριζεται οτι δυο εισι τα μονα υπαρχοντα εν φυσικη καταστασει γενη, διατονικον και χρωματικον, και οτι ουδεν αλλου παρχει, διοτι κατ'αυτον παντα τα λοιπα, ητοι εναρμονιον γενος, μειζων, ελασσων και ελαχιστος τονος, τριτημοριον, τεταρτημοριον κ.τ.λ. ειναι ονειρα μη υγιους φαντασιας, αποκυηματα αμαθια ς κ.τ.λ.

Ενταυθα καταφαινεται η της ημετερας μουσικες αγνοια του ανδρος.

Ημεις επιφολαττομεθα να αποδειξω· μεν ενωπιον ειδημονων μουσικων και παρρησια και αυτου του κ. Πασπχλλη, οτι εν τη ημετερα μουσικη υπαρχουσι τρια γενη· το διατονικον, το χρωματικον και το εναρμονιον.

Και το μεν διατονικον συγκειται απο μειζονα, ελασσονα και ελαχιστον.

Το δε χρωματικον απο μειζονα, τεταρτημοριον, ημιολιον, ο εστι τριημιτονιον και ημιτονιον, ο εστιν ελαχιστος τονος.

Το δε εναρμονιον γενος συγκειται απο μειζονα, μειζονα και τεταρτημοριον.

Δια τουτο, οταν λειψωσιν αι υποδιαιρεσεις αυται, ουδεν γενος ειναι δυνατον να υπαρξη.

Αλλα ταυτα επιφυλαττομεθα, ως ειπομεν, ν'αποδειξωμεν εν καιρω τω δεοντι ενωπιον ειδημονων μουσικων, καθοτι τα στενοτατα ορια της διατριβης ταυτης ουκ επιτρεπουσι να εκτανθωμεν περι την λυσιν τοιουτων φωνητικων ζητηματων, χρηζοντων μαλλον πειραματικων αποδειξεων.

Ταυτα εν συντομω εκριναμεν αναγκαιον να γραψωμεν περι της διατριβης του κ. Πασπαλλη, διοτι ηκουσαμεν τινας απο· φανθεντας οτι τα εν αυτη εισιν αναντιρρητα και απεναντι αυτων περιττη πλεον αποβαινει πασα αλλη περι του θεματος διατριβη.

Και κατα δυστυχιαν μετ'αυτων συγκαταλεγονται και οι κυριοι συντακται τον «Νεολογου».

Ουτοι οι επι φιλογενεια και αμεροληψια αειποτε διακρινομενοι κατεδειξαν εν τη περιπτωσει ταυτη οτι παραβλεπουσιν ενιοτε την ιεραν αυτων αποστολην, ητις εστι να ευνοωσι και ευκολυνωσι τοιαυτας οντως επιστημονικας και εθνωφελεις συζητησεις, ουχι δε ν'αναστελλωσι και κατα· πνιγωσιν αυτας αμα γεννηθεισας.

Κατοπιν των διατριβων των κυριων Παππαδοπουλου και Μισαηλιδου, δημοσιευθεισων εν τω «Νεολογω» εις απαντησιν της εν τω αριθμω 3162 ημετερας, απεστειλαμεν τοις κυριοις συντακταις την εν τω τελει του παροντος φυλλου δημοσιευομενην ανταπαντησιν, αλλ'απερριφθη επι τω λογω οτι απεβαινε περιττη απεναντι της διατριβης του κ. Πασπαλλη.

Προς εζακριβωσιν μετεβημεν αυτοπροσωπως παρα τοις κυριοις συντακταις.

Μετα μικραν συζητησιν επι της αιτιας της αποποιητεως ταυτης, οι κυριοι συντακται του «Νεολογου» ωμολογησαν μεν οτι εισιν ολιος αδαεις της μουσικης, δι'ϊσχυρισθησαν ομως εν πληρει αφελεια οτι περιττη καθισταται η δημοσιευσις της ημετερας διατριβης, επειδη το περιεχομενον αυτης ουδεις υπαρχει εν τω κοσμω ανθρωπος οστις δυναται να εννοηση, και επειδη υπαρχει ηδη η του κ. Πασπαλλη, ητις λυει το ζητημα.

Αφινομεν εκαστον να κρινη και χαρακτηριση την περιφημον ταυτην αιτιολογιαν.

Επι τελους οι κυριοι συντακται εκρατησαν την διατριβην, υποσχεθεντες οτι μετ'ολιγας ημερας θα εδημοσιευον αυτην.

Αλλα μετα παρελευσιν αρκετου καιρου επεστρεψαν αυτην, επαναλαβοντες οτι απεναντι της διατριβης του κ. Πασπαλλη περιττη αποβαινει η δημοσιευσις της ημετερας.

Αλλ' ο ομολογησας οτι ειναι αδαης της μουσικης, πως ειναι δυνατον να κρινη εαν η διατριβη ημων ειναι ακαταληπτος, η εαν αποβαινη περιττη απεναντι αλλης;

Πως ειναι δυνατον ο τοιουτος να διϊσχυριζηται, ως οι Νεολογισται εν τη επικεφαλιδι της διατριβης του κ. Πασπαλλη, οτι η μουσικη ημων εξεπεσεν εις την ενεστωσαν κακοφωνιαν, οτι απεβη συμμιχτον ειδος καποφωλιον τερας, και οτι ο κ. Πασπαλλης ειναι εγκρατεστατος της εκκλησιαστικης μουσικης;

Εν τουτοις ημεις δημοσιευομεν σημερον μετα την παρουσαν την διατριβην εκεινην ανευ ουδεμιας τροποποιησεως, οπως ιδη εκαστος και κρινη εαν ειχον βασιμον αιτιολογιαν οι κκ. συντακται του «Νεολογου» οπως απορριψωσιν αυτην.

Αλλ' επι το ουσιωδεστατων.

Επειδη το περι μουσικης ζητημα κατηντησε σημερον εις τοιουτο σπουδαιον σημειον, οιον καταφαινεται εκ των ανωτερω, ημεις φρονουμεν και επαναλαμβανομεν και ενταυθα οτι η ανωτατη πνευματικη Αρχη δεον να λαβη ταχεως την πρωτοβουλιαν και συγκαλεση δι'εγκυκλιου αρμοδιους οπως αποφανθωσι και λυσωσιν αυτο.

Επειδη δε η γλωσσα και η μουσικη εισι τα δυο διακριτικα στοιχεια πασης εθνοτητος, αναγκη οι κληθησομενοι να ωσι φιλογενεις και αληθεις μουσικοι επιστημονες, εφωδιασμενοι, ουτως ειπειν, δι' ολων των αναγκαιων γνωσεων, να επιστανται δηλαδη κατα βαθος την αρχαιαν και την σημερινην ημων μουσικην και γραφην, την ιστοριαν αυτης, παντα τα συγγριμματα των αρχαιων Ελληνων, των αρχαιων και νεωτερων εκκλησιαστικων πατερων και διδασκαλων, των περι μουσικης διαπραγματευομενων, ινα ουτω εν πληρεστατη γνωσει και ευσυνειδησια επιληφθωσι της συζητησεως και λυσεως του σπουδαιου εκκλησιαστικου και εθνικου θεματος τουτου˙· καθοτι πασα αλλη διαφορος συζητησις και λυσις, γενησομενη υπο ανδρων προκατειλημμενων και μη εχοντων ολα ταυτα τα προσοντα, ουκ αποβησεται αποτελεσματικη, αλλα μαλλον θελει βλαψει το ζητημα, επιφερει ισως καινοτομιας, αποδιοπομπησει ισως τα εθνικα, καταστρεψει ισως τα πατροπαραδοτα και επιστημονικα, χαριν θεραπειας της ακοης, ητις δεν πρεπει να ηναι ο πρωτιστος οδηγος και συμβουλος εν τη ημετερα κατ'εξοχην επι στημονικη μουσικη.

Εν αλλοις λογοις, δεον να λαβοοσιν υπ'οψιν οι κληθησομενοι οτι επιστημονικοι και τεχνιχαι τινες αποχρωσεις, επιστημονικοι και τεχνικοι τινες συνδυασμοι και κανονες εν τη ημετερα μουσικη, δεν ευαρεστουσι τας ακοας εκεινων, οσοι αγνοουσιν αυτην.

Επι παραδειγματι, ο αδαης της ευρωπαικης μουσικης, ακουων τεμαχιον τι μελοδραματος κοινον, ευκολον και ευφραινον την ατεχνον ακοην αυτου, χειροκροτει, προσπαθει ν'ακουση αυτο πολλακις και επι τελους επιτυγχανει να μαθη αυτο, ενω οταν ακουη ετερον τεμαχιον οντως τεχνικον, αλλα μη ευα ρεστουν την ακοην αυτου, στενοχωρειται και απορει πως και διατι ο παρακαθημενος εκθειαζει αυτο και αποφαινεται οτι εν τουτω δεικνυται η τεχνη του διδασκαλου.

Ταυτα υπομιμνησκομεν τοις κληθησομενοις, καθοτι, εαν υπο αλλο πνευμα επιχειρησωσι την συζητησιν και την εξετασιν, ου γενησεται λυσις, αλλα καταστροφη.

Εστω υπογραμμος αυτοι; η διαρρυθμησις της ημετερας γλωσσης, ητις σημερον κατεστη οια λαλειται και γραφεται αρυομενη παντοτε εκ της μητρος αυτης το πνευμα, τας ριζας και τους κανονας, και αποβαλλουσα παν ξενον και βαρβαρον.

Ουτω ας πραξωσι και εν τη ημετερα μουσικη, εν η δυνηθησονται ευκολως να κατορθωσωσι πλειονα, ητοι ου μονον ν'αποβαλωσι τα δανεια, αλλα και να επαναφερωσιν αυιην εις την γνησιαν και αρχαιαν τελειοτητα, αρκει να συζητησωσιν υπο επιστημονικον, ιστορικον και εθνικον πνευμα.

Του ζητηματος λοιπον τουτου, τοσου · τω σπουδαιου οντος και θιγοντος την επιστημην, την τεχνην, την Εκκλησιαν και την εθνικην παραδοσιν, δεον, ως ειπομεν και ου παυομεν επαναλαμβανοντες, ινα οι κληθησομενοι ωσι τελειοι περι την ημετεραν μουσικην, αρχαιαν και νεωτεραν, εφωδιασμενοι δι'ολων των γνωσεων, ων ανωτερω εμνησθημεν, μη ομοιαζωσι δε ποσως εκεινου;, παρα των οποιων ο Γαλλος κ. Ducoudray ελαβε τον ειρμον της Ζ' ωδης «Ουκ ελατρευσαν τη κτισει οι θεοφρονες παρα τον κτισαττα» κ.τ.λ.

Ημεις εγραψαμεν ηδη τω σοφω κ. Ducoudray τα δεοντα, υποδειξαντες αυτω παντα τα σφαλματα, εις α περιεπεσεν εν τω ρηθεντι ειρμω ενεκα της αμαθεια; η αβελτηριας των δοντων αυτον.

Και επειτα καταφερονται τινες κατα της ημετερας μουσικης λεγοντες οτι ομογενεις τε και ξενοι περιφρονουσιν αυτην!!!

Αιτια τουτου δεν ειναι η μουσικη ημων, αλλ' εκεινοι, ιτινες καυχωνται οτι επιστανται α πανταπασιν αγνοουσιν, ο'τινες λεγουσιν εαυτους διδασκαλους, ενω δεονται διδασκαλιας.

Η κληθησομενη λοιπον δια πατριαρχικης εγκυκλιου συνελευσις, ητιςεξει την εντολην να ενασχοληθη εις τα περι της εκκλησιαστικης ημων μουσικης, δεν πρεπει να εχη εις τους κολπους αυτης τοιουτους αμαθεις και αδεξιους μουσικοδιδασκαλους. Η ανωτατη πνευματικη Αρχη δεον να συστηση αυτην απα ανδρας, οιους ειπομεν και επανελαβομεν, οιτινες μετα συνειδησεως, εθνικης φιλοτιμιας και προς τα πατρια ευλαβειας, να εξετασωσι και συζητησωσι το θεμα και μεθ' υπομονης ν'ακουσωσι, πριν η παταξωσι, παντα οστις ηθελε καθυποβαλει αυτοις την αυταυ γνωμην η θεωριαν.

Η συνελευσις αυτη δεον να εχη εν απασαις αυτης ταις συζητησεσιν επισημους και αρμοδιους γραμματεις και στενογραφους προς συνταξιν τακτικων πρακτικων πασων ανεξαιρετως των συνεδριασεων.

Ου τω δε εξομεν αφευκτως επι εδραιαις βασεσι το ποθουμενον αποτελεσμα.

Και αυτη εσται εκ μερους ημων η τελευταια περι του ζητηματος διατριβη.

Η ημετερα διατριβη, ης την δημοσιευσιν απεποιηθησαν οι κκ. συντακται του «Νεολογου», εχει ωδε:

Κυριοι συνταχται του «Νεολογου».

Ο μεν κυριος Ευστρατιος Παππαδοπουλος εν τοις αριθ. 3190, 3196 και 3197, ο δε κυριος Μισαηλ Μισαηλιδης εν τω αριθ. 3191 της εξοχου υμων εφημεριδος εδημοσιευσαν ιδιαν εκατερος απαντηοιν εις τα περι εκκλησιαστικης Μουσικης εν τω αριθ. 3162 παρ'ημων γραφεντα.

Ο πρωτος εν τη σχοινοτενει αυτου απαντησει, φασκων και αντιφασκων, αφ'ενος μεν δεν παραδεχεται τον ελασσονα τονον, αφ' ετερου δε ομολογει οτι ο ελασσων τονος ην ανεγνωρισμενος παρα τοις αρχαιοις Ελλησι μετα μονης της διαφορας οτι ουτοι δεν εποιουν χρησιν αυτου.

Διϊσχυριζομενες δε οτι εν τω τροχω και εν τη διαπασων δεν ψαλλουσιν ελασσονα, αλλα τονον, και θελων να πειση περι τουτου τους ετεροφρονουντας, προσεκαλεσεν αυτους να ελθωσιν επι τουτω εις τον Φιλολογιων Συλλογον, οπου εμελλε να περιμεινη αυτους την κυριακην, 7 Οκτωβριου, εις τας 3 ωρας μετα μεσημβριαν.

Κατοπιν της προσκλησεως ταυτης παρεστημεν μετ' αλλων εις τον Φιλολογικον Συλλογον, ενθα πραγματι ευρομεν τον κ. Παππαδοπουλον και συν αυτω τον αξιοτιμον κ. Χατζη Χρηστον, μελος του Συλλογου, ενα Ευρωπαιον μουσικον, ενα πανδουριδιστην και αλλους φιλομουσους.

Μετα τινα συνδιαλεξιν, ο κ. Παππαδοπουλος επεχειρησε ν'αποδειξη δια πανδουριδος και αρμονικου τον τροχον ανευ ελασσονος, και τουτο παρουσια μουσικων επιστημονων!!!

Εξεπλαγημεν επι τω ατεχνω τουτω επιχειρηματι του κ. Παππαιοπουλου και παρετηρησαμεν αυτω οτι ειναι ολως παρατολμοι να θελη τις ν'αποδειξη την μη υπαρξιν ελασσονος εν τη ημετερα εκκλησιαστικη Μουσικη δια μεσου δυο οργανων, ουδεποτε ομοφωνουντων, ως εχοντος εκατερου αυτων ιδιας διαιρεσεις και ιδιους κανονας, εκτος εαν τις παραβιαση το ετερον τουθ'οπερ εξηκριβωσαμεν δειξαντες τοις παρευρισκομενοις οτι η πανδουρις εκεινη ην παραβεβιασμενη.

Απεναντι των παρατηρησεων τουτων, υποστηριχθεισων υπο των παρευρεθεντων εκ των ειδημονων, ο κ. Παππαδοπουλος, εγχαταλιπων το πρωτον τουτο πειραμα, εψαλε μαθημα, ενθα υπηρχε τροχος˙ ηναγκασθη ομως να εγκαταλιπη και τουτο εις το ημισυ, ως κακως ηχουν. Τελος, κατα προτασιν ενος εκ των συναδελφων, εγενετο δοκιμη της κλιμακος, αλλα και η δοκιμη αυτη απετυχε καθ'ολοκληριαν.

Επειδη δε εκ τουτων ολων ουδεν προϋκυπτεν ουσιωδες, συνεφωνηθη και απεφασισθη, προτασει ημων, να προσκαλεση ο προεδρευσας κυριος Χατζη Χρηστου την προσεχη κυριακην, 14 του αυτου μηνος, δι'επισημου ειδοποιησεως, καταχωρηθησομενης εν τω «Νεολογω», απαντας τους περι την μουσικην ειδημονας οπως ενωπιον αυτων γενηται αποτελεσματικη συζητησις.

Περιεμενομεν ανυπομονως την ειδοποιησιν ταυτην, εν η θα ωριζετο και η ωρα της συνεδριασεως, οτε εν τω υπ'αριθ. 3204 φυλλω ανεγνωμεν μετ'εκπληξεως την ακολουθον κοινοποιησιν του κ. Ευστρατιου Παππαδοπουλου.

Κατοπιν της κατα την παρελθουσανκυριακην εν τη αιθουση του Φιλολογικου Συλλογου μουσικης συνδιαλεξεως μεταξυ του υποφαινομενου, του κ. Κηλτζανιδου και λοιπων αξιοτιμων συναδελφων, θεωρω περιττην και ασκοπον πασαν αλλην επι του θεματος συζητησιν ανευ της παρουσιας τριτων.... .παρακαλω δια τουτο παντας τους λοιπους συναδελφους μου οπως εκ συμφωνου ε νεργησαντες αποταθωμεν εις την πνευματικην Αρχην ινα διοριση πραγματογνωμονας, οιτινες να κρινωσι και επιδοκιμαζωσιν η ου τας εκατερωθεν εκφερομενας γνωμας· διοτι αλλως κ.τ.λ.

Συνεπεια της κοινοποιησεως ταυτης δεν ελαβε χωρα η εν τη αιθουση του Φιλολογικου Συλλογου ενωπιον ειδημονων συμφωνηθεισα και αποφασισθεισα επισημος συνεδριασις, και ουτω ο κ. Παππαδοπουλος, προφασιζομενος την ελλειψιν τριτων (ενω αυτος ο ιδιος ομολογει οτι η μουσικη συνδιαλεςις εγενετο μεταξυ αυτου, ημων και λοιπων αξιοτιμων συναδελφων) υπεξεφυγε και ανεβαλεν εις τας ελληνικας καλενδας την μεθ'ημων συζητησιν.

Ταυτα μεν περι του κ. Παππαδοπουλου, ειπωμεν δε νυν ολιγα τω κ. Μισαηλιδη.

Εν πρωτοις δεν δυναμεθα να μη εκφρασωμεν την οικτραν εντυπωσιν, ην η περιεργος τουτου απαντησις ενεποιησεν ημιν˙ διοτι εν αυτη διαστρεφονται ανηλεως τα ημετερα και αποδιδονται ημιν διϊσχυρισμοι, ους πασαις δυναμεσιν εν τη διατριβη ημων χατεπολεμησαμεν.

Αρχομενος ο κ. Μισαηλιδης λεγει οτι ο κ. Κηλτσανιδης, απευθυνομενος προς ανωνυμον ιεροψαλτην, δεν αποδεχεται τον ελασσονα τονον, το τριτημοριονκαι τεταρτημοριον.

Πραγμα παραδοξον!!

Ημεις εν τη διατριβη ημων καταφερομεθα ισα ισα κατ εκεινου εκ των παρευρεθεντων εν τη συνεδριασει, τη γενομενη εν τη αιθουση της Μ. του Γ. σχολης, του αποφηναμενου οτι ο ελαασων τονος, το τριτημοριον και τεταρτημοριον εισι περιττα, και απεδειξαμεν δια πολλων μαθηματων οτι ταυτα εν τη εκκλησιαστικη ημων Μουσικη ειαιν απαραιτητα.

Πως λοιπον ο απαντων λεγει οτι δεν αποδεχομεθα αυτα;

Τους διϊσχυρισμους τουτους, παραλογως ημιν αποδιδομενους, θελων ο κ. Μισαηλιδης να δειξη αβασιμους, αποφαινεται εν τη απαντησει οτι, οταν ο ελασσων τονος, το τριτημοριον και τεταρτημοριον αφαιρεθωσι, τοτε η εκκλησιαστικη ημων Μουσικη.... περιοριζεται εις το διατονον γενος και μεταβαλλεται εις ευρωπαικην, οποτε απολλυσι τον πλουτον και το μεγαλειον αυτης.

Προς ποιον αρα γε ο κ. Μισαηλιδης απευθυνει τα τοιαυτα;

Εαν προς ημας, επισυρει γελωτα, καθοτι ημεις ειπομεν εν τη διατριβη ημων, και επαναλεγομεν και σημερον οτι ο ελασσων τονος, το τριτημοριον και το τεταρτημοριον εισιν ουσιωδεστατα εν τη κλιμακι.

Προβαινων ο κ. Μισαηλιδης λεγει ταυτα·επομενως ο κ. Κηλτσανιδης αποτεινεται προς ημας, μη παραδεχομενος την κατα 72 τμηματα αξιαν της διαπασων.

Ενταυθα γνωτω εν παροδω ο κ. Μισαηλιδης οτι ημεις δεν παραδεχομεθα τα 72 τμηματα, διοτι παραδεχομεθα τον ελασσονα τονον, το τριτημοριον και τεταρτημοριον, ως ειπομεν εν τη πρωτη διατριβη ημων και ως λεγομεν παρακατιοντες.

Διϊσχυριζεται ο κ. Μισαηλιδης οτι τον παρελθοντα ιουνιον εντηΛεσχη Μνημοσυνη και εν τη του Γενους Σχολη απεδειξε δηθεν παρρησια δια της χορδης μετρων δια διαβητου αυτην κατα γεωμετρικην και αριθμητικην αναλογιαν.... επι παρουσια τοσουτων επισημων ιεροψαλτων και μουσικοδιδασκαλων της Κωνσταντινουπολεως την εις 72 τμηματα διαιρεσιν της διαπασων και οτι παντες παρεδεχθησαν την γνωμην αυτου αμα ειδον πραγματικως την επιστημονικην διαιρεσιντης χορδης και ηκουσαν την χορδην ηχουσαν καθαρωτατα διαπασων επι των 72, παραφωνουσαν δε κακοηχως επι των 68 τμηματων.

Ως ειπομεν |εν τη προηγουμενη ημων διατριβη, παρευρεθημεν εν τη Λεσχη Μνημοσυνη, και ναι μεν ηκουσαμεν χορδην ηχουσαν, δεν ειδομεν ομως αυτην δια διαβητου μετρουμενην˙ ειδομεν μονον οτι ο κ. Μισαηλιδης ειχε μιαν απλην και συνηθη κιθαραν, ητις, ως πασαι αι κιθαρας ην διηρημενη κατα Ευρωπαιους εις 72 τμηματα, και επ' αυτης ηθελησε να δειξη δια της φωνης τας διαιρεσεις της κλιμακες της ημετερας εκκλησιαστικης Μουσικης.

Ως δε επληροφορηθημεν παρα τινων παρευρεθεντων εν τη συνεδριασει, τη γενομενη εν τη αιθουση της Μ. του Γενους Σχολης, και εκει δεν μετεχειρισθη χορδην, αλλα κιθαραν, ως εν τη Μνημοσυνη.

Ο κ. Μισαηλιδης, ως φιλος των αντιφασεων και των παραλογισμων, ου μονον εν ταις διατριβαις, αλλα και εν τοις πειραμασιν αυτου, ηθελησε ν'αποδειξη επι της κιθαρας το ορθον των 72 και το ε· σφαλμενον των 68 τμηματων˙ αλλ' η κιθαρα, εχουσα τας διαιρεσεις αυτης ωρισμενας, δεν επιδεχεται αλλην διαιρεσιν προς συγκρισιν.

Ο κ. Μισαηλιδη; ωφειλε να ποιηση το πειραμα αυτου επι μονοχορδου μη εχοντος διαιρεσεις και επομενως κατα επιστημονικην καταμετρησιν διαιρεσιμου, ως επραξαν και πραττουσι παντες οι αμεροληπτως επιθυμουντες την αληθειαν και την λυσιν τοιουτων σπουδαιων ζητηματων.

Αλλα παραδεχομενου του κ. Μισαηλιδου τον ελασσονα τονον,